Gắn nhãn nội dung do AI tạo theo Nghị định 142/2026: làm thế nào

Nếu bạn đăng công khai ảnh, video hoặc âm thanh do AI tạo hay chỉnh sửa mà mô phỏng ngoại hình, giọng nói của người thật hoặc tái hiện một sự kiện có thật, Nghị định 142/2026/NĐ-CP yêu cầu gắn nhãn hiển thị dễ nhận biết. Nhãn phải xuất hiện trước hoặc ngay khi người xem tiếp cận nội dung, có thể đặt trên chính nội dung, trong tiêu đề, phần mô tả, giao diện nền tảng hoặc bằng thông báo âm thanh. Bốn nhóm trường hợp được miễn, trong đó có chỉnh sửa kỹ thuật để cải thiện chất lượng và sửa lỗi chính tả, dịch thuật.

Phần dưới đây dành cho người làm nội dung, agency, phòng marketing và đội sản phẩm đang dùng công cụ AI tạo sinh hằng ngày.

Cơ sở pháp lý nằm ở đâu

Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, có hiệu lực từ 1/3/2026. Khoản 3 Điều 11 của Luật đặt nghĩa vụ thông báo khi cung cấp công khai nội dung do AI tạo có thể gây nhầm lẫn. Nghị định 142/2026/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết, có hiệu lực từ 1/5/2026; Điều 18 là phần trực tiếp nói về thông báo và gắn nhãn.

Theo VietnamPlus ngày 9/5/2026, nghị định còn quy định phân loại rủi ro hệ thống AI, cổng thông tin một cửa và cơ sở dữ liệu quốc gia về hệ thống AI do Bộ Khoa học và Công nghệ vận hành. Bài này chỉ tập trung vào phần nhãn.

Ai chịu trách nhiệm gắn nhãn

Theo phân tích của Tạp chí Luật sư Việt Nam ngày 12/5/2026, nghĩa vụ chia theo vai trò trong chuỗi sản xuất:

• Bên triển khai hệ thống AI: tổ chức, cá nhân dùng AI trong hoạt động nghề nghiệp, thương mại, dịch vụ. Người dùng cá nhân vì mục đích riêng, phi thương mại không thuộc nhóm này.
• Bên tạo hoặc chỉnh sửa nội dung: nếu AI được dùng trong quá trình sản xuất, bên này phải cung cấp thông tin cần thiết cho khâu sau.
• Bên trực tiếp công bố: thực hiện thông báo và gắn nhãn dựa trên thông tin nhận được.

Ví dụ thực tế: một agency dùng AI dựng đoạn quảng cáo có nhân vật mang giọng của người nổi tiếng, rồi giao cho nhãn hàng đăng lên fanpage. Agency phải báo rõ phần nào dùng AI; nhãn hàng, với vai trò người đăng, gắn nhãn trước khi phát hành. Hợp đồng dịch vụ nên ghi điều khoản bàn giao thông tin này.

Khi nào bắt buộc phải có nhãn hiển thị

Hai tình huống bắt buộc với nội dung âm thanh, hình ảnh, video do AI tạo hoặc chỉnh sửa:

1. Mô phỏng hoặc bắt chước ngoại hình, giọng nói của người thật.
2. Tái hiện sự kiện thực tế.

Ngoài ra, mọi nội dung AI công bố công khai có thể gây nhầm lẫn về tính xác thực của sự kiện, con người hoặc nguồn gốc đều phải được thông báo rõ ràng. Nói cách khác, ảnh minh họa phong cảnh tưởng tượng rủi ro thấp hơn nhiều so với video ghép khuôn mặt một người có thật.

Nhãn phải trông như thế nào

Bài của Báo Pháp luật Việt Nam ngày 23/7/2026 tóm tắt khoản 3 Điều 18 thành năm yêu cầu: rõ ràng, dễ hiểu, dễ nhận biết; xuất hiện trước hoặc tại thời điểm tiếp cận; không được thiết kế để che giấu bản chất nội dung; phù hợp loại hình và cách cung cấp; không cản trở đáng kể việc hiển thị, trình diễn.

Nghị định không quy định cỡ chữ, màu sắc hay số giây hiển thị. Bộ Khoa học và Công nghệ có trách nhiệm công bố hướng dẫn kỹ thuật tham chiếu. Trong khi chờ, đây là cách áp dụng hợp lý cho từng định dạng:

Bốn trường hợp không phải gắn nhãn

• Chỉnh sửa kỹ thuật nhằm cải thiện chất lượng âm thanh, hình ảnh, video mà không đổi bản chất hay ngữ cảnh chính, như khử nhiễu, tăng độ nét.
• Văn bản chỉ được sửa chính tả, ngữ pháp, tóm tắt, diễn giải hoặc dịch mà không làm sai lệch nội dung cơ bản.
• Nội dung chỉ dùng nội bộ tổ chức, không cung cấp ra công chúng.
• Nội dung tạo trong nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm ở môi trường có kiểm soát và không công bố.

Lưu ý ranh giới: thay phông nền một bức ảnh chân dung để quảng cáo đã vượt qua "cải thiện chất lượng", vì nó đổi ngữ cảnh. Khi phân vân, gắn nhãn là lựa chọn an toàn.

Quy trình gợi ý cho đội nội dung

1. Ghi nhận ngay khi sản xuất: thêm trường "có dùng AI tạo/chỉnh sửa không, phần nào" vào brief và phiếu duyệt bài.
2. Phân loại theo hai tình huống bắt buộc: có người thật hay sự kiện thật không. Nếu có, nhãn hiển thị là bắt buộc.
3. Chuẩn hóa mẫu nhãn: soạn sẵn câu thông báo cho ảnh, video, âm thanh để mọi người dùng thống nhất.
4. Kiểm tra bản cuối trên điện thoại: nhãn có bị che bởi giao diện nền tảng hay bị cắt khi đổi tỷ lệ khung hình không.
5. Lưu hồ sơ: giữ file gốc, prompt hoặc ghi chú công cụ đã dùng, phòng khi cần giải trình.

Nhãn không giải quyết mọi câu hỏi. Dùng giọng hay khuôn mặt người khác vẫn đụng tới quyền nhân thân và bản quyền, chủ đề được bàn kỹ trong bài đạo đức AI, bản quyền và thiên vị thuật toán. Nếu đội bạn mới bắt đầu với công cụ tạo sinh, bài tổng quan AI tạo sinh và sáng tạo nội dung giúp hình dung công cụ nào tạo ra loại nội dung nào.

Bài viết mang tính phổ biến pháp luật, dựa trên các bài phân tích đã dẫn. Với chiến dịch lớn hoặc nội dung nhạy cảm, nên đối chiếu toàn văn nghị định và hỏi ý kiến luật sư.